نشست تخصصی آنلاین «صحنهای برای یک رویا» با صحبتهای فیلیپ ژانتی و اریک لامبلا دوساریا، از هنرمندان شناختهشده تئاتر عروسکی جهان، در بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک برگزار شد.
به گزارش هاشورنیوز به نقل از روابط عمومی جشنواره، در ادامه برنامههای آموزشی بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک، نشست تخصصی آنلاین «صحنهای برای یک رویا» روز جمعه ۶ شهریورماه ۱۴۰۵ با حضور و تدریس فیلیپ ژانتی و اریک لامبلا دوساریا برگزار شد.
این نشست با هدف آشنایی هنرمندان و علاقهمندان تئاتر عروسکی با شیوه خلق و تولید آثار فیلیپ ژانتی و با تمرکز بر فرآیند شکلگیری زبان شخصی و تصویری این هنرمند برگزار شد.
برای تماشای نشست تخصصی آنلاین «صحنهای برای یک رویا» در پلتفرم هاشور کلیک کنید.
آرزو عالی، مدیر بخش آموزش بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک، در آغاز این نشست با اشاره به جایگاه فیلیپ ژانتی در تئاتر عروسکی معاصر گفت: آثار این هنرمند دارای زبان صحنهای منحصربهفردی است که در آن عروسک، اشیا، موسیقی، حرکت، نور و تصویر در کنار یکدیگر قرار میگیرند و جهانی نمایشی را شکل میدهند.
او ادامه داد: جهان نمایشی ژانتی اغلب از رویاها، خاطرات کودکی، ناخودآگاه، ترسها و آشفتگیهای درونی انسان سرچشمه میگیرد و او بدون اتکا به کلام، از طریق حرکت، تصویر و فضاسازی با تماشاگر ارتباط برقرار میکند.
عالی با اشاره به همکاری طولانیمدت فیلیپ ژانتی و اریک لامبلا دوساریا، توضیح داد که برگزاری این نشست حاصل ماهها پیگیری بوده است. به گفته او، قرار بود ژانتی به همراه دوساریا در گفتوگویی آنلاین با جشنواره حضور داشته باشد، اما به دلیل شرایط جسمانی و بیماری اخیر این هنرمند، ژانتی امکان حضور زنده در نشست را پیدا نکرد و ویدیویی اختصاصی برای جشنواره ارسال کرد.
پوپک عظیمپور: ژانتی یک اسطوره در تئاتر عروسکی جهان است
پوپک عظیمپور تبریزی، دبیر بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک، نیز در این نشست با اشاره به اهمیت حضور فیلیپ ژانتی گفت: امروز میزبان یکی از هنرمندان بهنام و معروف تئاتر عروسکی جهان هستیم و این اولین حضور رسمی ایشان در گفتوگو با هنرمندان عروسکی ایرانی است؛ هنرمندی که چندین دهه حضور مستمر او در صحنه تئاتر عروسکی، فرصت خلق و تجربه زبانی ویژه و منحصربهفرد را برایش فراهم کرده است.
او با اشاره به پژوهشهای ژانتی درباره تئاتر عروسکی و سنتهای نمایشهای شرقی در نقاط مختلف جهان، افزود: ژانتی از دهه ۱۹۶۰ با حمایت مالی یونسکو به پژوهش و مستندسازی شیوههای سنتی نمایش عروسکی شرقی در کشورهای مختلف، از جمله ایران، هند، اندونزی و ژاپن پرداخت و در این مسیر بخش های عروسکی شرقی جهان را ثبت کرد.
عظیمپور با اشاره به سفر ژانتی به ایران در سال ۱۹۶۱ گفت: در کتابی که درباره فعالیتهای او منتشر شده، تصویری از سفر ژانتی به ایران در سال ۱۹۶۱ وجود دارد؛ سفری که در جریان آن او به دنبال شناخت سنتهای نمایشی و عروسکی ایران بوده است.
دبیر جشنواره در ادامه، ژانتی را «رویاپرداز صحنه» توصیف کرد و گفت: او با عروسک، مخاطب را به عمق ناخودآگاهش هدایت میکند و روایتهایش بیش از آنکه بازنمایی مستقیم واقعیت باشند، بر استعاره، خیال و رویا استوارند.
او همچنین از آرزو عالی و تیم اجرایی جشنواره و همکاران مجموعه تئاتر شهر برای فراهم کردن امکان برگزاری این نشست آنلاین تشکر کرد و گفت حضور ژانتی، هرچند به شکل مجازی، فرصتی ارزشمند برای جامعه تئاتر عروسکی ایران است.
در بخش اصلی نشست، آرزو عالی به تشریح فرآیند خلق آثار فیلیپ ژانتی پرداخت و گفت این هنرمند فرآیند شکلگیری اثر را در چند مرحله دنبال میکند؛ فرآیندی که از منابع شخصی و درونی هنرمند آغاز میشود و تا بازنگری نهایی اثر بر اساس واکنش تماشاگر ادامه پیدا میکند.
او توضیح داد: نقطه آغاز کار ژانتی، «هسته اصلی» اثر است؛ هستهای که از خاطرات، زخمهای دوران کودکی، اضطرابها، شادیها، شرمها، ترسها، رویاها، کابوسها و حتی وسواسهای شخصی شکل میگیرد.
به گفته عالی، ژانتی این عناصر را در قالب یک طرح اولیه سازماندهی میکند و سپس قواعد و قراردادهای نمایشی، لحن و سبک اثر را مشخص میکند. در این مرحله، ساختار کلی اثر شامل مقدمه، بسط و گسترش، گرهگشایی و نتیجهگیری نیز مورد توجه قرار میگیرد.
او مرحله بعدی را «غوطهوری» در خاطرات و منابع شخصی دانست و گفت ژانتی برای ورود عمیقتر به جهان ذهنی اثر، از موسیقی نیز استفاده میکند. موسیقی به شکل تکرارشونده پخش میشود تا هنرمند بتواند خود را در خاطرات، تصاویر و احساسات مرتبط با هسته اولیه غوطهور کند.
عالی سپس به مرحله «گسست» اشاره کرد و افزود: در این مرحله ارتباط میان خاطرات و تصاویری که در ذهن شکل گرفتهاند پیدا میشود. ژانتی معتقد است تخیل، توانایی تصویر کردن تصاویر در ذهن است و از همین مسیر، تصاویر ذهنی به مواد اولیهای برای شکلگیری اثر تبدیل میشوند.
او مرحله بعد را «گذرگاه» یا «تقاطع» توصیف کرد؛ مرحلهای که در آن ایدهها و پیشنهادهای شکلگرفته در مراحل قبلی وارد فرآیند ساخت میشوند. در این بخش، ژانتی بررسی میکند چه چیزی قابلیت حضور روی صحنه دارد، چه چیزی برای مخاطب مناسب است و کدام عناصر همچنان به هسته اولیه اثر وفادار میمانند.
عالی در ادامه، به اهمیت استوریبرد در شیوه کاری ژانتی پرداخت و گفت: ژانتی معتقد است استفاده از استوریبرد به حذف طرحهای پیچیده و درهمتنیدهای کمک میکند که هدف اصلی اثر را محقق نمیکنند و به هنرمند اجازه میدهد زودتر به اصل و جوهره کار برسد.
او افزود: ژانتی بارها به این موضوع اشاره کرده که چه تعداد از تولیداتی که در نهایت کنار گذاشته شدهاند، میتوانستند از همان ابتدا حذف شوند و چه میزان زمان و انرژی در صورت استفاده زودتر از استوریبرد صرفهجویی میشد.
به گفته مدیر بخش آموزش جشنواره، ژانتی حتی از ماکتهای کوچک برای پیشبینی مشکلات احتمالی صحنه استفاده میکند؛ روشی که بهویژه در تولید آثار عروسکی و کار با مقیاسهای مختلف میتواند به شناسایی و حل مشکلات پیش از ورود به مرحله تولید نهایی کمک کند.
او همچنین بر اهمیت «گوش دادن» در فرآیند خلق اثر تأکید کرد و گفت ژانتی در تمام مراحل تمرین، آثار و پیشنهادهای اعضای گروه، طراح صحنه، آهنگساز و دستیارانش را میشنود و بر اساس آن بارها اثر را بازنویسی و اصلاح میکند.
عالی ادامه داد: در مرحله تمرین، بداههپردازیها و کشفهای گروه در کنار یکدیگر قرار میگیرند و متن و ساختار اثر نیز در جریان همین فرآیند بارها بازنویسی میشود.
مدیر بخش آموزش جشنواره در ادامه به مرحله ارزیابی اشاره کرد و گفت یکی از ویژگیهای مهم فرآیند کاری ژانتی، نمایش اثر برای افرادی خارج از گروه تولید، پیش از اجرای عمومی است.
او توضیح داد: ژانتی در این مرحله دوستان، متخصصان و تماشاگران منتخب را دعوت میکند تا اثر را ببینند، اما لزوماً وارد گفتوگو و تحلیل مستقیم با آنها نمیشود؛ بلکه واکنش و دریافت آنها را مشاهده میکند.
عالی افزود: برای ژانتی نکته مهم این است که مشخص شود آیا آنچه تماشاگر دریافت کرده، با آنچه گروه قصد انتقالش را داشته، همخوان است یا نه. اگر این دو با یکدیگر در تضاد باشند، فرآیند بازنگری و بازسازی دوباره آغاز میشود و حتی ممکن است هنرمند به هسته اولیه اثر بازگردد و تمام مراحل را از ابتدا طی کند.
او در پایان با اشاره به اهمیت «گوش دادن» و «تماشا کردن» در فرآیند خلق اثر گفت: در شرایطی که سرعت و مصرف سریع محتوا، فرصت مشاهده و شنیدن عمیق را کاهش داده است، شیوه کاری ژانتی میتواند یادآور اهمیت گوش دادن، دیدن و دریافت واکنش مخاطب در فرآیند آفرینش هنری باشد.
در ادامه این نشست، ویدیویی اختصاصی از فیلیپ ژانتی برای جشنواره نمایش داده شد و بخشهایی از پشت صحنه و فرآیند تولید آثار این هنرمند در معرض دید شرکتکنندگان قرار گرفت.
در ادامه نشست تخصصی «صحنهای برای یک رویا»، فرهاد مطهری، مترجم حاضر در جلسه، سخنان اریک لامبلا دوساریا، هنرمند و دستیار فیلیپ ژانتی، را به صورت آنلاین ترجمه کرد.
دوساریا در پاسخ به پرسشهایی درباره انتخاب اشیا و مواد در فرآیند خلق اثر گفت: انتخاب مواد و اشیا به ایده و فضای هر نمایش بستگی دارد. زمانی که هنرمند میداند روی چه موضوعی کار میکند، همزمان با شکلگیری ایده به دنبال اشیا و امکانات مورد نیاز آن نیز میگردد. این جستوجو بخشی از فرآیند خلق اثر است و فاصله زیادی میان پیدا کردن و استفاده از یک عنصر وجود ندارد.
او درباره تفاوت میان یک تصویر زیبا و تصویری با قابلیت دراماتیک توضیح داد: همیشه نباید به دنبال منطق و معنای مشخص بود. گاهی یک شیء یا تصویر به دلیل ویژگی شاعرانهاش انتخاب میشود. در ادامه باید دید این تصویر چه ارتباطی با فضای نمایش پیدا میکند و آیا میتواند در روند دراماتیک اثر قرار بگیرد یا نه. گاهی نیز واکنش تماشاگر مشخص میکند که یک تصویر تا چه اندازه در نمایش کارکرد داشته است.
دوساریا درباره نقش ناخودآگاه، خاطرات و رویاها در آثار ژانتی گفت: ژانتی به رویاها، تجربههای شخصی و سفرهایش توجه زیادی دارد و آنها را ثبت میکند. با این حال هنگام کار تلاش میکند بیشتر با عناصر عینی و بصری درگیر باشد و در کنار آن، ناخودآگاه و تخیل را نیز کنار نمیگذارد.
او درباره تأثیر بداههپردازی بازیگران بر متن و روند اجرا نیز گفت: اگر در جریان تمرین ایدهای تازه شکل بگیرد، ژانتی ابتدا امکان استفاده از آن را بررسی میکند. او معمولاً تغییرات را با دقت و زمان کافی ارزیابی میکند و به سرعت تصمیم به جایگزینی ایده قبلی نمیگیرد. به گفته دوساریا، نوشتههای ژانتی آنقدر دقیق و قدرتمند هستند که معمولاً تغییرات اساسی در آنها به ندرت اتفاق میافتد.
این هنرمند درباره جایگاه تماشاگر در فرآیند ارزیابی اثر نیز اظهار کرد: هدف از ارزیابی، گرفتن تأیید تماشاگر نیست. مهم این است که بدانیم چه چیزی به مخاطب منتقل شده است. تماشاگر میتواند برداشت متفاوتی از اثر داشته باشد و حتی تفسیری عمیقتر از آنچه هنرمند در ابتدا در نظر داشته ارائه دهد. با این حال، این برداشت باید همچنان در چارچوب کلی اثر قرار داشته باشد.
دوساریا در پاسخ به پرسشی درباره زمان تغییر یا کنار گذاشتن یک ایده گفت: تشخیص اینکه یک ایده به بنبست رسیده، ساده نیست و به شرایط مختلفی از جمله امکانات مالی، مواد مورد استفاده و برنامهریزی اجرایی بستگی دارد. در طول تمرین ممکن است مشخص شود که یک صحنه یا طرح به نتیجه مطلوب نمیرسد و در چنین شرایطی تغییر آن ضروری است.
او همچنین درباره انتخاب تکنیک و اندازه عروسک توضیح داد که این انتخاب به ایده نمایش، شخصیت مورد نظر، نوع ارتباط با مخاطب، فضای اجرا و متریال مورد استفاده بستگی دارد.
دوساریا در پایان درباره استفاده از استوریبرد در فرآیند کار ژانتی گفت: او معمولاً تصاویر و ایدههای خود را به شکل مستقیم در اختیار بازیگران قرار نمیدهد، زیرا معتقد است این کار میتواند آزادی عمل آنها را محدود کند. هدف ژانتی این است که بازیگر امکان کشف و تجربه مسیر خود را در فرآیند تمرین حفظ کند.
برای تماشای نشست تخصصی آنلاین «صحنهای برای یک رویا» در پلتفرم هاشور کلیک کنید.
بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک به دبیری پوپک عظیمپور تبریزی، مهرماه ۱۴۰۵ در تهران برگزار خواهد شد.
