ناگهان می‌آمدند، دوربین‌ها را ضبط می‌کردند یا رم‌ها فرمت می‌شد. هر لحظه این احتمال وجود داشت که بازداشت شویم»؛ فرید ابراهیمی، تهیه‌کننده مستند «کد ۷۰۰»، با روایت جزئیاتی از روند فیلمبرداری این مستند در معراج شهدا، از شرایط دشوار و محدودیت‌هایی گفت که گروه در روزهای جنگ ۱۲ روزه برای ثبت تصاویر با آن مواجه بود؛ شرایطی که گاهی حتی امکان حضور و فیلمبرداری را از آنها می‌گرفت.
به گزارش هاشورنیوز به نقل از خبرگزاری صبا، ناصر ارباب: فرید ابراهیمی، تهیه‌کننده مستند «کد ۷۰۰» در گفت‌وگو با صبا، درباره چگونگی شکل‌گیری این مستند گفت: در وهله اول قرار بود من به همراه مینا قاسمی‌زواره روی مستند دیگری کار کنیم و برای فیلمبرداری به تبریز برویم اما صبح همان روزی که جنگ ۱۲ روزه آغاز شد، آن پروژه منتفی شد. ما از همان ابتدای جنگ تصمیم گرفتیم منتظر نمانیم و دوربین را روشن کنیم و به نقاط مختلف شهر برویم تا اتفاقاتی را که در حال رخ دادن است ثبت کنیم. در چند روز ابتدایی، به شکل جسته‌گریخته در نقاط مختلف فیلمبرداری کردیم تا اینکه با تصمیمی که با کارگردان گرفتیم، به سمت معراج شهدا رفتیم.
او ادامه داد: وقتی وارد فضای معراج شهدا شدیم، شرایط متفاوت بود. به دلیل وضعیت جنگی کشور و حضور نهادهای امنیتی و نظامی، فیلمبرداری چندان ساده نبود. از طرف دیگر، خانواده‌های زیادی از نقاط مختلف کشور به معراج شهدا آمده بودند و درگیر تحویل گرفتن و تشییع پیکر فرزندانشان بودند. ما ابتدا چند روز با موبایل، دوربین‌های کوچک‌تر و امکانات محدود فیلمبرداری کردیم. هم‌زمان من به عنوان تهیه‌کننده وظیفه داشتم با نهادهای نظامی و مسئولان مربوط گفت‌وگو کنم تا اعتماد آنها را جلب کنیم و بتوانیم فیلمبرداری را به شکل رسمی‌تر آغاز کنیم.
ابراهیمی با اشاره به شرایط دشوار کار در معراج شهدا بیان کرد: دوستان با ما همکاری داشتند اما ما هم شرایط نهادهای امنیتی و نظامی را درک می‌کردیم. فضای کشور کاملاً جنگی بود و طبیعتاً مستندسازی برای بسیاری از این مجموعه‌ها در آن شرایط، یک موضوع فرعی و حاشیه‌ای محسوب می‌شد. یکی از نخستین اقداماتی که انجام دادیم، برگزاری جلسه با سردار منصوری و همچنین دوستان شهرداری بود. بخشی از مجموعه معراج شهدا زیر نظر شهرداری و بخشی زیر نظر سپاه بود. با سردار منصوری صحبت کردیم و کلیت کار را توضیح دادیم و ایشان پذیرفتند که با نظارت کامل معراج شهدا، فعالیت خود را ادامه دهیم. از آنجا بود که فیلمبرداری رسمی «کد ۷۰۰» آغاز شد.
برای تماشای مستند «کد ۷۰۰» ساخته فرید ابراهیمی در پلتفرم هاشور کلیک کنید.
وی افزود: البته حتی بعد از آن هم با مشکلات مختلفی مواجه می‌شدیم. گاهی نمی‌دانستیم قرار است مقام یا مسئولی وارد مجموعه شود و در حالی که دوربین ما روشن بود، ناگهان می‌آمدند و دوربین‌ها را ضبط می‌کردند یا رم‌ها فرمت می‌شد. بعد باید دوباره با دوستان صحبت می‌کردیم و توضیح می‌دادیم که ما چه کاری انجام می‌دهیم. بعضی مواقع هم به محل می‌رفتیم، تصویربردار و صدابردار آماده کار می‌شدند اما امکان حضور یا فیلمبرداری وجود نداشت. از طرف دیگر، خانواده‌ها نیز شرایط روحی مناسبی برای گفت‌وگو نداشتند. آنها آمده بودند عزیزانشان را پیدا کنند و درگیر پیدا کردن پیکر فرزندانشان بودند و نمی‌توانستیم به راحتی به آنها نزدیک شویم و انتظار گفت‌وگو داشته باشیم.
تهیه‌کننده «کد ۷۰۰» درباره نقش مینا قاسمی‌زواره در روند تولید فیلم گفت: حضور خانم قاسمی برای ما بسیار مهم بود. ایشان پیش از این هم مستندهایی را در فضاهای بحرانی ساخته بودند و از این جهت من به عنوان تهیه‌کننده خیالم راحت بود که کارگردانی با تجربه و تسلط بالا در کنار گروه حضور دارد. از همان روز اول هم به ایشان گفتم که باید در نظر داشته باشیم هر لحظه ممکن است بازداشت شویم یا دوربینمان ضبط شود. اگر قرار است به شکل جدی وارد فیلمبرداری شویم، باید همه این شرایط را بپذیریم. مدیریت خانم قاسمی و نحوه مواجهه ایشان با شرایط باعث شد کار برای من و گروه بسیار راحت‌تر شود و بچه‌های گروه نیز با وجود دشواری‌های کار، خسته و دلسرد نشوند.
ایده «کد ۷۰۰» از کجا آمد؟
ابراهیمی درباره شکل‌گیری ایده اصلی مستند توضیح داد: ما از ابتدا خانواده‌های شهدا را در همان روزهای فیلمبرداری دنبال می‌کردیم و از آنها فیلم می‌گرفتیم. حجم فیلم‌هایی که داشتیم به چندین ترابایت رسید و در ادامه، به تدریج به خط داستانی مشخصی رسیدیم؛ اینکه خانواده‌ای را دنبال کنیم که در همان روزهای بحرانی به دنبال پیکر فرزندش است و در این مسیر فراز و فرودهایی را تجربه می‌کند.
او ادامه داد: در میان خانواده‌هایی که آنجا حضور داشتند، مادری از یک روستا برای پیدا کردن فرزندش آمده بود. بسیار ساکت گوشه‌ای می‌نشست و کسی را در آن محیط نمی‌شناخت. هر کسی را که می‌دید و پرونده‌ای در دستش بود، تصور می‌کرد شاید مسئول باشد و بتواند اطلاعاتی درباره فرزندش به او بدهد. با هزار امید به سراغ افراد مختلف می‌رفت. همین موقعیت برای ما بسیار دراماتیک بود و تصمیم گرفتیم روایت این مادر را دنبال کنیم. ایده «کد ۷۰۰» از همین‌جا شکل گرفت؛ مادری که در روزهای بحرانی به دنبال فرزندش است و اینکه آیا در نهایت می‌تواند او را پیدا کند یا نه، ادامه داستان را شکل می‌دهد.
«هنر و تجربه» از فیلم حمایت کرد
تهیه‌کننده «کد ۷۰۰» درباره مسیر نمایش این مستند و همکاری با گروه هنر و تجربه گفت: نخستین اکران رسمی فیلم در نوزدهمین جشنواره سینماحقیقت بود و خوشبختانه استقبال خوبی از آن شد. پیش از اینکه فیلم به پایان برسد، مذاکراتی با مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و اداره‌کل فرهنگی شهرداری تهران داشتیم و این فیلم با مشارکت اداره‌کل فرهنگی شهرداری تهران تولید شد. بعد از حضور در جشنواره و بازخوردهایی که دریافت کردیم، برای اکران و پخش فیلم نیز با موانعی مواجه بودیم و لازم بود مکاتبات و مجوزهای مختلفی از نهادهای مربوط دریافت کنیم.
وی افزود: در نهایت همکاری خوبی با هنر و تجربه شکل گرفت و پیشنهاد شد اکران فیلم را در این گروه انجام دهیم. البته پیش از آن اکران آنلاین فیلم را در پلتفرم هاشور آغاز کرده بودیم. برنامه ما این بود که اکران سینمایی را هم‌زمان با سالگرد جنگ ۱۲ روزه انجام دهیم اما به دلیل شرایطی که در کشور به وجود آمد و ادامه درگیری‌ها، این برنامه با تغییراتی مواجه شد. با این حال پیگیری‌ها را ادامه دادیم و خوشبختانه همکاری خوبی با هنر و تجربه داشتیم.
ابراهیمی درباره استقبال از اکران فیلم بیان کرد: در یکی دو روز اخیر استقبال خوبی را شاهد بودیم. من شب گذشته در سینما فلسطین حضور داشتم و سالن ما تا حدود زیادی پر شده بود. این سالن جزو سالن‌های بزرگ تهران است و استقبال مخاطبان برای ما قابل توجه بود. از شهرستان‌ها نیز تماس‌هایی داشتیم. همین الان هم در مسیر مازندران و شهر ساری هستم و از شهرهای مختلف درخواست‌هایی برای نمایش فیلم دریافت کرده‌ایم. با توجه به اینکه اکران را هم‌زمان با آغاز هفته دفاع مقدس شروع کردیم، در حال پیگیری نمایش فیلم در شهرهای بیشتری هستیم تا بتوانیم آن را در سینماهای بیشتری در اختیار مخاطبان قرار دهیم.
او درباره بازخورد اکران فیلم در پلتفرم هاشور نیز گفت: درباره هاشور فعلاً اطلاعات دقیقی ندارم و فرصت نکرده‌ام بازخورد مشخصی از این پلتفرم بگیرم. اما درباره اکران سینمایی، در شهرهایی که فیلم نمایش داده شده، تماس‌هایی با ما گرفته‌اند و حتی گفته‌اند تعداد صندلی‌هایی که برای فیلم در نظر گرفته شده کم است و درخواست افزایش سانس یا تعداد سالن‌ها را داشته‌اند. به آنها گفته‌ایم اگر استقبال بالا باشد، قطعاً تلاش می‌کنیم با هنر و تجربه مذاکره کنیم تا تعداد روزهای اکران افزایش پیدا کند و بتوانیم فیلم را بهتر به مخاطبان ارائه کنیم.
مستند در ایران همچنان با مشکل اکران و حمایت مواجه است
تهیه‌کننده «کد ۷۰۰» درباره وضعیت سینمای مستند در ایران گفت: قطعاً سینمای ما در حوزه اکران، اگر سینمای کمدی را کنار بگذاریم، در بخش سینمای اجتماعی و به‌خصوص مستند، همچنان با مشکلاتی مواجه است. ما هنوز در حوزه اکران مستند به فرهنگ‌سازی لازم نرسیده‌ایم. مستند می‌تواند بدون واسطه دوربین را وارد یک موقعیت کند و بدون دستکاری، واقعیت‌ها را ثبت کند و «کد ۷۰۰» نیز نمونه‌ای از همین رویکرد است. متأسفانه استقبالی که باید از حوزه مستند از سوی مدیران انجام شود، هنوز به اندازه کافی شکل نگرفته است.
ابراهیمی درباره چالش‌های تهیه‌کنندگی مستند عنوان کرد: یکی از مهم‌ترین مشکلات، نبود بودجه کافی است. مستندسازی که به صورت مستقل وارد این حوزه می‌شود، معمولاً با حمایت کمی مواجه است. البته درباره «کد ۷۰۰» شرایط متفاوت بود و مدیرکل محترم فرهنگی هنری شهرداری تهران، آقای زیبایی‌نژاد، و همچنین آقای دکتر حمیدی‌مقدم از این پروژه حمایت و در تولید آن مشارکت کردند، اما اگر بخواهم درباره کلیت مستندسازی صحبت کنم، شرایط اقتصادی و میزان حمایت‌ها باعث شده بسیاری از مستندسازان با هزینه شخصی کار کنند.
برای تماشای مستند «کد ۷۰۰» ساخته فرید ابراهیمی در پلتفرم هاشور کلیک کنید.
وی ادامه داد: یک مستندساز ممکن است فیلمش را با هزینه شخصی بسازد و بعد از پایان تولید تازه به دنبال این باشد که فیلم را کجا بفروشد، کجا نمایش دهد و آیا اصلاً مخاطبی برای آن وجود خواهد داشت یا نه. این ریسک بزرگی است که تهیه‌کنندگی مستند دارد. در سینمای داستانی شرایط کمی متفاوت است و استقبال بیشتری وجود دارد. حتی اگر بخواهید با یک سازمان، نهاد یا شرکت خصوصی درباره سرمایه‌گذاری صحبت کنید، فضای مستند هنوز برای بسیاری از آنها غریبه است. هنوز در کشور ما به اندازه کافی جا نیفتاده که بخش خصوصی و نهادهای مختلف در حوزه مستند سرمایه‌گذاری کنند و برای آن اکران‌های مناسب یا مسیرهای عرضه گسترده‌تری در نظر بگیرند.
ابراهیمی با اشاره به ظرفیت پلتفرم‌های نمایش آنلاین گفت: امروز پلتفرم‌های مختلفی مانند فیلیمو، نماوا، فیلم‌نت و دیگر پلتفرم‌ها فعالیت می‌کنند و بسیاری از فیلم‌هایی که در این پلتفرم‌ها عرضه می‌شوند، بازخورد خوبی می‌گیرند و فروش دارند، اما مستند همچنان مظلوم واقع شده است. حتی پلتفرم هاشور که به صورت تخصصی در حوزه مستند فعالیت می‌کند، هنوز در کشور ما به اندازه‌ای که باید شناخته‌شده نیست و مخاطبان مستند نیز عمدتاً مخاطبان تخصصی هستند. این تعداد مخاطب برای مستندسازی که ممکن است یک یا دو سال یا حتی بیشتر برای ساخت فیلم زمان گذاشته باشد، کافی نیست.
او افزود: این یکی از چالش‌های بزرگ تهیه‌کننده مستند است و من و بسیاری از همکارانم در این حوزه با آن مواجه هستیم. امیدواریم یک فکر جدی برای این وضعیت شود. در زمان برگزاری جشنواره‌ها، مدیران معمولاً وعده‌هایی می‌دهند اما بعد از اینکه فضای جشنواره‌ها و آن شور و هیجان تمام می‌شود، مستند دوباره فراموش می‌شود. این در حالی است که ما چند سال است شبکه مستند داریم و اگر آماری از تلویزیون بگیریم، می‌بینیم که این شبکه جزو شبکه‌های پرمخاطب است. بنابراین مشخص است که اگر روی حوزه مستند تمرکز شود، می‌تواند بازخورد خوبی از سوی مخاطبان داشته باشد.
آرزوی یک «خانه امن» برای مستندسازان
تهیه‌کننده «کد ۷۰۰» در پایان درباره آرزوی خود برای سینمای مستند گفت: آرزو می‌کنم جایی وجود داشته باشد؛ ما مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی را داریم و امیدوارم مسئولان و مدیران بیشتر از این مجموعه‌ها حمایت کنند تا به یک خانه امن برای مستندسازان تبدیل شوند. مستندساز باید دلگرم باشد و احساس نکند در هر مرحله با یک «چه کنم» مواجه است.
ابراهیمی در پایان گفت: من مستندسازان حرفه‌ای و بسیار توانمندی را می‌شناسم که این روزها کاری ندارند یا با مشکلات مجوز مواجه هستند و نمی‌توانند فیلمبرداری کنند. هنوز برای بعضی نهادها جا نیفتاده است که وقتی بحران شروع می‌شود، دوربین مستندساز باید فعال باشد. امیدوارم روزی برسد که مستندساز بدون دغدغه مالی و بدون مشکلات فیلمبرداری بتواند کار خود را انجام دهد و به حوزه مستند بپردازد. امیدوارم اتفاق‌های خوبی در این زمینه بیفتد.
