محمد احسانی درباره مستند تازهاش «میراث در آتش» گفت: این فیلم با تمرکز بر آسیبدیدگی اماکن تاریخی ایران در جریان جنگ اخیر، تلاش میکند روایتی مستند و ماندگار از تهدید میراث فرهنگی و هویت تاریخی ایران را ثبت کند.
به گزارش هاشور نیوز به نقل از روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، محمد احسانی کارگردان مستند درباره مستند جدید خود با عنوان «میراث در آتش» گفت: این مستند به تخریب و آسیب آثار تاریخی ایران در جریان جنگ اخیر میپردازد. فیلمبرداری پروژه در شهرهای تهران، اصفهان و خرمآباد در حال انجام است و مکانهایی چون کاخ گلستان، مجموعه سعدآباد، موزه ملی ایران، ساختمان مجلس سنا، مجموعه چهلستون، میدان نقش جهان و قلعه فلکالافلاک در این مستند مورد توجه قرار گرفتهاند.
کارگردان مستند «بانوی ارومیا» افزود: «میراث در آتش» نگاهی تاریخی به مسئله تخریب میراث فرهنگی در دورههای مختلف تهاجم به ایران دارد؛ اینکه در طول قرنها، هر زمان ایران مورد حمله قرار گرفته، مراکز فرهنگی، کتابخانهها و بناهای تاریخی نخستین اهداف آسیب بودهاند و امروز نیز این مسئله تکرار شده است.
کارگردان مستند «دود» با اشاره به روند تولید اثر بیان کرد: این فیلم حدود ۶۰ دقیقه و در قالب مستند نیمهبلند ساخته میشود. اخیرا فیلمبرداری فشردهای در تهران داشتهایم و در ادامه نیز تصویربرداری در اصفهان و خرمآباد انجام خواهد شد. همچنین گفتوگوهایی با معماران، مرمتگران و تاریخنگاران برجسته ایرانی، چه در داخل و چه خارج از کشور، در این مستند پیشبینی شده است.
وی درباره علت انتخاب این سوژه توضیح داد: علاقه شخصی من به میراث فرهنگی قطعاً تأثیر داشت، اما بخش مهمی از این مسیر به همراهی دوستان ایراندوست و میهندوستی برمیگردد که من را به ساخت این پروژه ترغیب کردند. این پروژه ابعاد بزرگی دارد و طبیعتاً نیازمند بودجه قابل توجهی است. بخشی از هزینهها را خودم و بخشی دیگر را دوستانی تأمین کردند که نسبت به این اتفاقات شوکه شده بودند.
احسانی ادامه داد: بسیاری از ایرانشناسان بزرگ جهان، چه ایرانی و چه غیرایرانی، نسبت به اتفاقاتی که برای اماکنی چون گلستان، سعدآباد و مجموعه چهلستون رخ داد، شوکه شدند. این مکانها فقط میراث ایران نیستند، بلکه بخشی از میراث بشریت به شمار میروند و هرگونه آسیب به آنها، آسیب به تاریخ و تمدن جهانی است.
کارگردان مستند «کارون» درباره دشواریهای تولید پروژه گفت: مهمترین چالش ما هماهنگی برای ورود و فیلمبرداری در این اماکن تاریخی است. به دلیل شرایط امنیتی و تعطیلی برخی مجموعهها، دریافت مجوزها و هماهنگی با وزارت میراث فرهنگی زمانبر و دشوار شده است. با این حال، این مسئله بخشی از طبیعت چنین پروژههایی است و تلاش میکنیم کار را در بهترین شرایط پیش ببریم.
وی درباره ویژگی متمایز این مستند گفت: تلاش ما این است که فیلم صرفاً یک روایت احساسی یا گزارشی از تخریبها نباشد، بلکه بتواند افکار عمومی بینالمللی و همچنین نهادهای علمی، دانشگاهی و سازمانهایی مانند یونسکو و سازمان ملل را نسبت به ابعاد این فاجعه حساس کند. به همین دلیل سعی داریم گستردگی آسیبهایی را که به اماکن تاریخی وارد شده، به شکلی دقیق و مستند نشان دهیم؛ چراکه این تصاویر و روایتها در آینده بهعنوان یک سند تاریخی باقی خواهند ماند.
کارگردان مستند «روزگاری هامون» افزود: هدف ما این است که ثبت این وقایع بتواند در آینده مانع تکرار چنین آسیبهایی شود. وقتی ابعاد تخریبها و پیامدهای آن به درستی ثبت و روایت شود، میتواند توجه نهادهای بینالمللی را جلب کند و در جلوگیری از آسیبهای مشابه در بحرانها و جنگهای احتمالی آینده مؤثر باشد.
این مستندساز ادامه داد: در شرایط جنگی، طبیعتاً مستندسازی هم تحت تأثیر وضعیت موجود قرار میگیرد. در چنین موقعیتهایی فرصت و زمان کافی برای پژوهشهای طولانیمدت وجود ندارد و فیلمساز ناچار است همزمان با وقوع حادثه، فرآیند ثبت و روایت را پیش ببرد.
احسانی تاکید کرد: مستندهایی که در چنین شرایط تاریخی ساخته میشوند، بیش از هر چیز وظیفه ثبت حقیقت و ثبت لحظه را برعهده دارند. این آثار تلاش میکنند عمق فاجعه و تأثیرات آن را تا حد ممکن به مخاطب منتقل کنند و تصویری روشن از آنچه رخ داده ارائه دهند.
وی درباره ضرورت مستندسازی در شرایط جنگی نیز گفت: در چنین موقعیتهایی، مستندسازی اهمیت دوچندانی پیدا میکند؛ چراکه اگر این اتفاقات ثبت نشوند، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی یک ملت از بین خواهد رفت. مستند میتواند روایت دقیقتری از واقعیت ارائه دهد و مانع فراموش شدن ابعاد انسانی و فرهنگی بحرانها شود. > مرتضی رنجبران: کارگردان مستند «وقتی که دارکوب ها میروند» درباره ضرورت ساخت مستند در شرایط بحرانی گفت: سینمای مستند چون همگام و همراه مردم یک سرزمین پیش میرود، در واقع سند تاریخی روزگار آن جامعه است. ما در یک سال گذشته با بحرانهای متعددی مواجه بودیم؛ از جنگ ۱۲ روزه گرفته تا اعتراضات اجتماعی و مسائل دیماه و سپس جنگ ۳۹ روزه. طبیعی است که فیلمساز مستند و هنرمندی که در بطن این اتفاقات زندگی میکند، نتواند نسبت به این مسائل بیتفاوت باشد.
این کارگردان مستند افزود: من بهعنوان یک مستندساز که این وقایع هولناک را در کنار مردم ایران تجربه کردم، باور دارم که باید این روزها را در حافظه تاریخی ملت ایران ثبت کنیم. این فقط یک انتخاب شخصی نیست، بلکه یک وظیفه و ضرورت تاریخی است.
احسانی با اشاره به تجربه حضور در کنار نیروهای میراث فرهنگی ادامه داد: وقتی با بچههای میراث فرهنگی بیشتر آشنا شدم، واقعاً به ایراندوستی و میهندوستی آنها غبطه خوردم. بسیاری از این افراد در حالی که خانوادههایشان زیر بمباران بودند، شب تا صبح کنار آثار تاریخی ایستادند تا این آثار را به مخازن امن منتقل کنند. این یک ایثار و فداکاری ملی بود که باید ثبت شود.
کارگردان مستند «خوزستان» بیان کرد: ما امروز در حال زندگی کردن تاریخ هستیم. شاید صد سال بعد، ابعاد واقعی این اتفاقات بیشتر از امروز درک شود. برای همین لازم است هم تلاش این افراد و هم اهمیت تاریخی این روزها ثبت و روایت شود. این فیلمها و مستندات میتوانند بهعنوان سند تاریخی و حقوقی مورد استفاده قرار بگیرند تا نشان دهند چه اتفاقی رخ داده است. حفاظت، مرمت و ثبت این وقایع نیازمند یک عزم ملی است.
احسانی تأکید کرد: ساخت چنین آثاری فقط با بروکراسی اداری پیش نمیرود. مدیران فرهنگی، نهادهای مسئول و مجموعههای مرتبط باید کمک کنند تا این اتفاقات ثبت شوند. وقتی یک مستندساز برای گرفتن مجوز هفتهها معطل میشود، طبیعتاً بخشی از فرصت ثبت تاریخ از بین میرود.
وی افزود: اگر مستندساز دلسرد شود و نتواند کارش را انجام دهد، در واقع به نفع کسانی عمل کردهایم که قصد آسیب زدن به تاریخ و هویت ایران را دارند. این روزها، روزهای بسیار مهمی برای حافظه تاریخی ملت ایران هستند و ثبت آنها یک مسوولیت ملی است.
مهدی آزادی فلیمبردار، علیرضا نویننژاد صدابردار، مجید فردیانور مدیر تولید، مهشید ابراهیمی عکاس، مسعود پورشکوری دستیار فیلمبردار و سکینه مصطفوی دستیار تولید ، در این پروژه همکاری میکنند.
