مستند «شیون کلیائی» تلاش قابل‌تأملی برای ثبت بخشی از موسیقی و فرهنگ مردمی است که پرداختن به آن، بیش از هر چیز به حفظ بخشی از تنوع فرهنگی ایران کمک می‌کند.
به گزارش هاشورنیوز به نقل از سوره سینما، فرزانه متین: سرزمین ایران به دلیل گستردگی و پهناوری، اقوام متفاوتی را اعم از نژاد، قومیت و مذهب‌های مختلف در دل خود جای داده است که هر کدام با آیین‌ها و رسم و رسوم خود، زندگی و فرهنگی جداگانه و خاصِ خود دارند. همین رنگارنگی و البته وحدت اقوام سبب شده که ایران یکی از کشورهای دیدنی برای سایر مردم جهان باشد.
در مستند «شیون کلیائی»، زانیار عزیزی در مقام نویسنده و کارگردان، با تمرکز بر موسیقی فولکلور ناحیه کلیائی از طوایف مردم کُرد، به تاریخچه‌ی بخشی از آداب‌ورسوم این منطقه می‌پردازد. دوربین از همان ابتدا، بیننده را سرراست و بدون پیچیدگی با نوازندگان، خوانندگان و… کُردی آشنا می‌کند که با لهجه‌ی شیرین کُردی کلیائی، با زیرنویس فارسی، داستان رقص، موسیقی و سازهای کُردی را تعریف می‌کنند. شاید کمی برای مخاطب عام، تماشای آن خسته‌کننده باشد، اما پس از پایان مستند، زمانی که پرده‌ی سیاه می‌شود، تماشاگر دیگر آن حس خستگی را ندارد؛ چراکه در ابتدا با بخشی از جغرافیای ایران، مردمان آن و سننشان آشنا شده و بیراهه به تماشا ننشسته است. هرچند که در برخی از موارد، فیلم دچار عدم انسجام می‌شود، اما عزیزی خیلی سریع توانسته روایتش را چفت‌وبست‌دار به عرصه‌ی نمایش درآورد.
کُردهای کلیائی، طبق تاریخ، از زمان صفویه و در دوران تسلط عثمانی‌ها، در استان کرمانشاه و در کنار شهرستان سنقر به رسمیت شناخته شده‌اند که جنگاوری و پاسداری از سرزمین در خونشان بوده است. عزیزی به جای آن‌که بخواهد به شیوه‌ی قدیمی و مستعمل به تاریخ زندگی این قوم بپردازد، با انتخاب و تمرکز صرف بر موسیقی سنتی آن‌ها، مخاطب را وادار می‌کند بعد از تماشای مستند، به دنبال هویت این بخش مهم و مرزی کشور باشد. از دیرباز، رقص و موسیقی کُردی همیشه در میان ایرانیان جالب توجه بوده است؛ از این رو مستند «شیون کلیائی» هم بر روی این اصل دست گذاشته است. یکی از موارد قابل‌تأمل در این مستند، عدم استفاده از منابع و اسناد مکتوب بوده است و به جای آن، عزیزی با افراد بومی سرشناس آن منطقه گفت‌وگو کرده است که هر کدام با لهجه‌ی کُردی، به بخشی از تاریخ موسیقی کلیائی پرداخته‌اند. این انتخاب اگرچه ممکن است از نظر پژوهشی، فیلم را با محدودیت‌هایی مواجه کند، اما از سوی دیگر به اثر حال‌وهوایی زنده و نزدیک به مردم منطقه می‌دهد. مخاطب به جای آن‌که تنها با روایت‌های رسمی و مکتوب مواجه شود، تاریخ و فرهنگ را از زبان کسانی می‌شنود که خود بخشی از این فرهنگ هستند و آن را زندگی کرده‌اند.
در واقع، موسیقی در «شیون کلیائی» تنها یک موضوع برای ساخت مستند نیست، بلکه تبدیل به وسیله‌ای برای شناخت یک قوم و جغرافیا شده است. سازها، آوازها، رقص‌ها و توضیحاتی که درباره‌ی پیشینه‌ی آن‌ها ارائه می‌شود، هر کدام بخشی از حافظه‌ی جمعی مردم این منطقه را شکل می‌دهند. شاید به همین دلیل است که فیلم می‌تواند کنجکاوی مخاطب را نسبت به این بخش کمتر دیده‌شده از فرهنگ ایران برانگیزد. از نظر نگارنده، توضیح نوازنده در مورد ساز بادی، یکی از مهم‌ترین و جالب‌ترین بخش‌های این مستند بود. این بخش نشان می‌دهد که چگونه یک ساز می‌تواند فراتر از یک وسیله‌ی موسیقایی، بخشی از هویت و خاطره‌ی یک منطقه باشد.
مستند «شیون کلیائی» تلاش قابل‌تأملی برای ثبت بخشی از موسیقی و فرهنگ مردمی است که پرداختن به آن، بیش از هر چیز به حفظ بخشی از تنوع فرهنگی ایران کمک می‌کند.
برای تماشای مستند «شیون کلیائی» ساخته زانیار عزیزی در پلتفرم هاشور کلیک کنید.
